De morte equi Chitu
建安二十六年，西元221年，關羽走麥城，兵敗遭擒，拒降，為孫權所害。其坐騎赤兔馬為孫權賜予馬忠。
In 26o (vicesimo sexto) anno de JIAN’AN (221 A.D.), nomineannorum publicorum de Dynastia Han postera, ductor magnus Guan Yu regni Shu inurbem MAI succubitus captusque a excercitu de adverso regno Wu deditionemrecusavit, tandem occisus sub auctoritatem Sun Quan, regis regni Wu, qui posteaequum ductoris bellatorem, nomine Chitu, ipsius ministro Ma Zhong dotavit.
一日，馬忠上表：赤兔馬絕食數日，不久將亡。孫權大驚，急訪江東名士伯喜。此人乃伯樂之後，人言其通曉馬語。馬忠引伯喜回府，至槽間，但見赤兔馬伏於地，哀嘶不止。世人不解，惟伯喜知之。
Die quodam autem hic Ma Zhong regi suo postulavit, quia iam numquamederet per dies equus mox abiturus; hoc audito rex Sun Quan obstupefactusmagnopere, celeriter legatos misit ut adhiberetBO Xi, sapientem notissimum regni onmis, qui quoque factus sit de posteris BoLe, artifecis antiquis de equis clarissimi, et etiam, ut ferunt, bene linguamequorum scire posset! Adductus igitur a Ma Zhong domi in stabulum tum equumvidit in terra iacentem triste hinnire sine intervallo; quam actionem nemocomprehenderet, sed Bo Xi unus solus!
伯喜斥逐諸人，撫其背歎道：“舊日曹操做《龜雖壽》，‘老驥伏櫪，志在千里。烈士暮年，壯心不已’，吾深知君念關將軍之恩，欲從之於地下。然當日呂奉先白門樓殞命，亦未見君如此相依，為何今天這等輕生，豈不負君千里之志哉？”
Deinde alteros omnes exclusit tergumque equi fovit, dicens: Diebusenim antiquis Cao Mengde carmen composuit, ‘Testudoquamquam in Aetate alta’ nomine, ita cantans tanquam ‘Equo veteri in stabulo,adhuc cupiditas de gloria sit; heroi forti in senectute, quidem virtus numquamvanescat!’ Nunc igitur comprehendo ita tibi placere ductorem Guan Yu, ut simulcum eo in subterram descendere cupias. Tamen olim Lü Bu, tuus dominus piror,vitam amisit in arce BAIMEN, tum numquam talis maestus visus sis; cur autemhodie spiritum ipsius contemnat in eo modo? Iam gloram tuam deserueris?
赤兔馬哀嘶一聲，歎道：“予嘗聞，‘鳥之將死，其鳴也哀；人之將死，其言也善。’今幸遇先生，吾可將由衷之言相告。吾生於西涼，後為董卓所獲，此人盛氣淩人，殺少帝，臥龍床，實為漢賊，吾深恨之。”
Quoque hinnivit acerbe equus et suspiravit, dicens: Audividire quia, ‘Cum avis abitura, tum tristis vox sua; cum vir moriturus, tum verbasua bona’! Nunc mihi felix sit te sophum huc convenire, ego igitur verba veratibi narrabo ex corde: Ego enim ex regione LIANG occidentali natus sum, deindetentus a Dong Zhuo tyranno, qui superbus magnopere maleficusque Imperatorem etiamiuvenem necavit atque regiam foedavit, quem quidem tanquam diabolum nimis odi!
伯喜點頭，曰：“後聞李儒獻策，將君贈予呂布，呂布乃全國第一勇將，眾皆言，‘人中呂布，馬中赤兔。’想來當不負君之志也。”
Annutavit Bo Xi, dicens: Postea, ut fertur, Li Ru sapienteadmonente ad ductorem Lü Bu donatus es, qui fortissimus esset regni cuncti; deinde dictiofacta est talis apud populum tanquam ‘Heroum firmissimus sit Lü Bu, atque equorum valentissimus Chitu’, itaquetibi idoneum cogito factum esse dominum tantum!
赤兔馬歎曰：“公言差矣。呂布此人最是無信，為榮華而殺丁原，為美色而刺董卓，投劉備而奪其徐州，結袁術而斬其婚使。‘人無信不立’，與此等無誠信之人齊名，實為吾平生之大恥！
Et suspiravit equus, dicens: Sed non vera loquaris; hic virerat de facto qui quidem fide careret magnopere: et propter faenus ipsius DingYuan suum dominum priorem occidit; et concubinam desiderans Dong Zhuoposteriorem transegit; et acceptus a Liu Bei tum urbem eius cepit; et cum YuanShao socians tandem legatum illius necavit. ‘Non valescat qui fide careat’, utfertur; idcirco, quod positus sim in numero domini tanti, id quidem habeopudorem magnum esse vitae meae cunctae!
後吾歸於曹操，其手下雖猛將如雲，卻無人可稱英豪。吾恐此生只辱于奴隸人之手，駢死於槽櫪之間。後曹操將吾贈予關將軍；吾曾于虎牢關前見其武勇，白門樓上見其恩義，敬慕已久。
Postea hoc occiso captus sum in manu imperatoris Cao Mende, incastoris cuius quamquam immensi esset duces bellici, nulli quidem in numeroheroum; eo tempore igitur arbitratus ita humiliter ipse meam vitam ducturusesse et tandem talis moriturus inter praesaepium stabulumque! Postmodo vero fortunamihi subrisit, ut adornatus sim ad ductorem Guan Yu, cuius de militia testificatusante portas HULAO, atque de virtute in arce BAIMEN, quem igitur iam longe multomiratus essem!
關將軍見吾亦大喜，感謝曹操。操問何以如此，關將軍答曰：‘吾知此馬日行千里，今幸得之，他日若知兄長下落，可一日而得見矣。’其人誠信如此。常言道：‘鳥隨鸞鳳飛揚遠，人伴賢能品質高。’吾敢不以死相報乎？”
Atque sibi ego placui admodum, qui mox Cao Mende gratulatusmagnopere est; miratus rogavit cur ita equum diligaret, et Guan Yu respondit: Beneenim scio, inquit, excellentem esse hunc equum, qui uno die itinerumlongissimum adsequi possit; hodie fortunate eum habeam, et quando novero ubimeus frater magnus (Liu Bei) sit, tum eum videbo post solum unum diem – ita invirtute esset hic vir! Et, ut dicunt, ‘Cum phoenice avis etiam altius volet,cum sapiente vir melius faciat.’ Nonne mihi oporteat simul abire cum meo dominotanto?
伯喜聞之，歎曰：“人皆言關將軍乃誠信之士，今天所聞，果真如此。”
Haec audivit Bo Xi suspiravitque, dicens: Ferunt alii quiaheros fidelis esset ductor Guan Yu; haec quidem vera sint secundum hodie verbatua!
赤兔馬泣曰：“吾嘗慕不食周粟之伯夷、叔齊之高義。玉可碎而不可損其白，竹可破而不可毀其節。士為知己而死，人因誠信而存，吾安肯食吳粟而苟活於人間？”言罷，伏地而亡。
Deinde flevit equus, dicens: Mirabar quidem in antiquitate BoYi et Shu Qi nobilissime negavisse oryzam edere superatoris Zhou; et, utdicunt, ‘Neque iaspis fracta candorem suum amittat neque bambusa sectaarticulos suos perdat’; et ob amicos suos heros moriri possit et apudfidelitatem homo apud omnes se gerat; quomodo igitur ego oryzam edere possim interfectorummei domini, ut indignus vivat in hoc mundo? Ita narrans equus Chitu in tellusrepsit, tum iam mortuus...
伯喜放聲痛哭，曰：“物猶如此，人何以堪？”後奏于孫權。權聞之亦泣：“吾不知雲長誠信如此，今此忠義之士為吾所害，吾有何面目見天下蒼生？”
Deinde Bo Xi clamavit, dicens: Animal etiam tam veritatem capescerepossit, at in quid locum nos homines sese ponant? Postea ea verba omnia ad SunQuan adtulit. Quum haec audivisset, maestus quoque factus est hic rex, dicens: Tamfidelem virtualemque esse ductorem Guan Yu olim nescivi! Tamen nunc heroe tantoa me occiso, quomodo ego stem ante omnia sub hos caelos?
後孫權傳旨，將關羽父子並赤兔馬厚葬。
Postea iussit rex simul cum equo et ductorem et filium suummagnifice sepelire!
建安二十六年，西元221年，關羽走麥城，兵敗遭擒，拒降，為孫權所害。其坐騎赤兔馬為孫權賜予馬忠。
In 26o (vicesimo sexto) anno de JIAN’AN (221 A.D.), nomineannorum publicorum de Dynastia Han postera, ductor magnus Guan Yu regni Shu inurbem MAI succubitus captusque a excercitu de adverso regno Wu deditionemrecusavit, tandem occisus sub auctoritatem Sun Quan, regis regni Wu, qui posteaequum ductoris bellatorem, nomine Chitu, ipsius ministro Ma Zhong dotavit.
一日，馬忠上表：赤兔馬絕食數日，不久將亡。孫權大驚，急訪江東名士伯喜。此人乃伯樂之後，人言其通曉馬語。馬忠引伯喜回府，至槽間，但見赤兔馬伏於地，哀嘶不止。世人不解，惟伯喜知之。
Die quodam autem hic Ma Zhong regi suo postulavit, quia iam numquamederet per dies equus mox abiturus; hoc audito rex Sun Quan obstupefactusmagnopere, celeriter legatos misit ut adhiberetBO Xi, sapientem notissimum regni onmis, qui quoque factus sit de posteris BoLe, artifecis antiquis de equis clarissimi, et etiam, ut ferunt, bene linguamequorum scire posset! Adductus igitur a Ma Zhong domi in stabulum tum equumvidit in terra iacentem triste hinnire sine intervallo; quam actionem nemocomprehenderet, sed Bo Xi unus solus!
伯喜斥逐諸人，撫其背歎道：“舊日曹操做《龜雖壽》，‘老驥伏櫪，志在千里。烈士暮年，壯心不已’，吾深知君念關將軍之恩，欲從之於地下。然當日呂奉先白門樓殞命，亦未見君如此相依，為何今天這等輕生，豈不負君千里之志哉？”
Deinde alteros omnes exclusit tergumque equi fovit, dicens: Diebusenim antiquis Cao Mengde carmen composuit, ‘Testudoquamquam in Aetate alta’ nomine, ita cantans tanquam ‘Equo veteri in stabulo,adhuc cupiditas de gloria sit; heroi forti in senectute, quidem virtus numquamvanescat!’ Nunc igitur comprehendo ita tibi placere ductorem Guan Yu, ut simulcum eo in subterram descendere cupias. Tamen olim Lü Bu, tuus dominus piror,vitam amisit in arce BAIMEN, tum numquam talis maestus visus sis; cur autemhodie spiritum ipsius contemnat in eo modo? Iam gloram tuam deserueris?
赤兔馬哀嘶一聲，歎道：“予嘗聞，‘鳥之將死，其鳴也哀；人之將死，其言也善。’今幸遇先生，吾可將由衷之言相告。吾生於西涼，後為董卓所獲，此人盛氣淩人，殺少帝，臥龍床，實為漢賊，吾深恨之。”
Quoque hinnivit acerbe equus et suspiravit, dicens: Audividire quia, ‘Cum avis abitura, tum tristis vox sua; cum vir moriturus, tum verbasua bona’! Nunc mihi felix sit te sophum huc convenire, ego igitur verba veratibi narrabo ex corde: Ego enim ex regione LIANG occidentali natus sum, deindetentus a Dong Zhuo tyranno, qui superbus magnopere maleficusque Imperatorem etiamiuvenem necavit atque regiam foedavit, quem quidem tanquam diabolum nimis odi!
伯喜點頭，曰：“後聞李儒獻策，將君贈予呂布，呂布乃全國第一勇將，眾皆言，‘人中呂布，馬中赤兔。’想來當不負君之志也。”
Annutavit Bo Xi, dicens: Postea, ut fertur, Li Ru sapienteadmonente ad ductorem Lü Bu donatus es, qui fortissimus esset regni cuncti; deinde dictiofacta est talis apud populum tanquam ‘Heroum firmissimus sit Lü Bu, atque equorum valentissimus Chitu’, itaquetibi idoneum cogito factum esse dominum tantum!
赤兔馬歎曰：“公言差矣。呂布此人最是無信，為榮華而殺丁原，為美色而刺董卓，投劉備而奪其徐州，結袁術而斬其婚使。‘人無信不立’，與此等無誠信之人齊名，實為吾平生之大恥！
Et suspiravit equus, dicens: Sed non vera loquaris; hic virerat de facto qui quidem fide careret magnopere: et propter faenus ipsius DingYuan suum dominum priorem occidit; et concubinam desiderans Dong Zhuoposteriorem transegit; et acceptus a Liu Bei tum urbem eius cepit; et cum YuanShao socians tandem legatum illius necavit. ‘Non valescat qui fide careat’, utfertur; idcirco, quod positus sim in numero domini tanti, id quidem habeopudorem magnum esse vitae meae cunctae!
後吾歸於曹操，其手下雖猛將如雲，卻無人可稱英豪。吾恐此生只辱于奴隸人之手，駢死於槽櫪之間。後曹操將吾贈予關將軍；吾曾于虎牢關前見其武勇，白門樓上見其恩義，敬慕已久。
Postea hoc occiso captus sum in manu imperatoris Cao Mende, incastoris cuius quamquam immensi esset duces bellici, nulli quidem in numeroheroum; eo tempore igitur arbitratus ita humiliter ipse meam vitam ducturusesse et tandem talis moriturus inter praesaepium stabulumque! Postmodo vero fortunamihi subrisit, ut adornatus sim ad ductorem Guan Yu, cuius de militia testificatusante portas HULAO, atque de virtute in arce BAIMEN, quem igitur iam longe multomiratus essem!
關將軍見吾亦大喜，感謝曹操。操問何以如此，關將軍答曰：‘吾知此馬日行千里，今幸得之，他日若知兄長下落，可一日而得見矣。’其人誠信如此。常言道：‘鳥隨鸞鳳飛揚遠，人伴賢能品質高。’吾敢不以死相報乎？”
Atque sibi ego placui admodum, qui mox Cao Mende gratulatusmagnopere est; miratus rogavit cur ita equum diligaret, et Guan Yu respondit: Beneenim scio, inquit, excellentem esse hunc equum, qui uno die itinerumlongissimum adsequi possit; hodie fortunate eum habeam, et quando novero ubimeus frater magnus (Liu Bei) sit, tum eum videbo post solum unum diem – ita invirtute esset hic vir! Et, ut dicunt, ‘Cum phoenice avis etiam altius volet,cum sapiente vir melius faciat.’ Nonne mihi oporteat simul abire cum meo dominotanto?
伯喜聞之，歎曰：“人皆言關將軍乃誠信之士，今天所聞，果真如此。”
Haec audivit Bo Xi suspiravitque, dicens: Ferunt alii quiaheros fidelis esset ductor Guan Yu; haec quidem vera sint secundum hodie verbatua!
赤兔馬泣曰：“吾嘗慕不食周粟之伯夷、叔齊之高義。玉可碎而不可損其白，竹可破而不可毀其節。士為知己而死，人因誠信而存，吾安肯食吳粟而苟活於人間？”言罷，伏地而亡。
Deinde flevit equus, dicens: Mirabar quidem in antiquitate BoYi et Shu Qi nobilissime negavisse oryzam edere superatoris Zhou; et, utdicunt, ‘Neque iaspis fracta candorem suum amittat neque bambusa sectaarticulos suos perdat’; et ob amicos suos heros moriri possit et apudfidelitatem homo apud omnes se gerat; quomodo igitur ego oryzam edere possim interfectorummei domini, ut indignus vivat in hoc mundo? Ita narrans equus Chitu in tellusrepsit, tum iam mortuus...
伯喜放聲痛哭，曰：“物猶如此，人何以堪？”後奏于孫權。權聞之亦泣：“吾不知雲長誠信如此，今此忠義之士為吾所害，吾有何面目見天下蒼生？”
Deinde Bo Xi clamavit, dicens: Animal etiam tam veritatem capescerepossit, at in quid locum nos homines sese ponant? Postea ea verba omnia ad SunQuan adtulit. Quum haec audivisset, maestus quoque factus est hic rex, dicens: Tamfidelem virtualemque esse ductorem Guan Yu olim nescivi! Tamen nunc heroe tantoa me occiso, quomodo ego stem ante omnia sub hos caelos?
後孫權傳旨，將關羽父子並赤兔馬厚葬。
Postea iussit rex simul cum equo et ductorem et filium suummagnifice sepelire!
